Górny Śląsk i jego dziedzictwo kulturowe
- wnioski badawcze z zakresu polityki pamięci,
impulsy edukacyjne i innowacje dydaktyczne

Jako że plebiscyt nie przyniósł jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, w którym z krajów chcą żyć Górnoślązacy, mocą Traktatu Wersalskiego doszło do podziału spornego terytorium.

 

Wytyczenie nowej granicy, która dokładnie odpowiadałaby wynikom plebiscytu, nie było możliwe, gdyż musiałoby to doprowadzić do powstania dużej liczby enklaw i oznaczałoby w efekcie całkowity paraliż gospodarczy i komunikacyjny regionu.

 

Przedstawiciele Komisji Międzysojusznicznej przygotowali własne propozycje rozwiązania tej kwestii. Francuski projekt podziału Górnego Śląska odpowiadał w dużej mierze polskim oczekiwaniom i przewidywał przejęcie przez Polskę terenów aż po Odrę, wraz z okręgiem przemysłowym ale bez Opola. Propozycja brytyjsko-włoska – o wiele korzystniejsza dla Niemiec – mówiła z kolei o przyznaniu Polsce jedynie powiatów pszczyńskiego i rybnickiego, w których podczas plebiscytu opcja polska wyraźnie zwyciężyła, oraz części powiatu katowickiego. Propozycja ta minimalizowała liczebność przyszłych mniejszości narodowych po jednej i drugiej stronie granicy, pozostawiała okręg przemysłowy w całości przy Niemczech, za to stronie polskiej przyznawała zdecydowaną większość nieeksploatowanych jeszcze złóż bogactw kopalnych. Jednak wobec oporu Francji i Polski brytyjsko-włoski plan nie miał szans na powodzenie. Między Francją a Wielką Brytanią doszło na tym tle do ostrego konfliktu.

 

Wobec braku kompromisu w gronie przedstawicieli Komisji Międzysojusznicznej rozwiązanie sprawy górnośląskiej przekazane zostało Radzie Ligi Narodów. Powołana przez Ligę Narodów Komisja Czterech, w której zasiadał przedstawiciel Chin, Belgii, Hiszpanii i Brazylii, przygotowała – opierając się na wynikach plebiscytu i dziesiątkach innych materiałów pomocniczych – kolejną propozycję podziału Górnego Śląska, która jesienią 1921 roku została ostatecznie przyjęta i zatwierdzona przez Ligę Narodów.

 

Mocą decyzji Ligi Narodów Niemcy musiały odstąpić Polsce wschodnią część powiatu lublinieckiego, większą część powiatu tarnogórskiego oraz bytomskiego (bez miasta Bytomia), cały powiat katowicki, południowo-wschodnią część powiatu zabrzańskiego (bez Zabrza), cały powiat pszczyński, prawie cały powiat rybnicki oraz południowo-wschodnie obrzeże powiatu raciborskiego. Polska uzyskała tym samym prawie 30% spornego terenu, na którym zamieszkiwało ok. 46% ludności obszaru plebiscytowego. Większa część okręgu przemysłowego przypadała Polsce.

 

Ogłoszenie ostatecznego przebiegu granicy wywołało w Niemczech rozgoryczenie, czego wynikiem było opuszczenie do połowy masztu flag na budynkach państwowych i podanie się do dymisji urzędującego rządu. Strona polska nie okazywała wielkiego entuzjazmu, jednak wynik międzysojuszniczych ustaleń uznano za akceptowalny.

 

Jeszcze przed ostatecznym przejęciem przez Polskę i Niemcy przyznanych im części obszaru plebiscytowego, w maju 1922 roku, na wyraźne żądanie Ligi Narodów oba kraje podpisały tzw. Konwencję Górnośląską, regulującą w ponad 600 punktach na okres 15 lat istotne kwestie związane z funkcjonowaniem regionu w nowych realiach. Konwencja odnosiła się min. do spraw obywatelstwa, praw mniejszości narodowych w obu częściach dawnego obszaru plebiscytowego (w tym mniejszościowego szkolnictwa), ubezpieczeń społecznych, spraw pracowniczych, kwestii gospodarczych oraz komunikacji w podzielonym regionie. 

JSN Nuru template designed by JoomlaShine.com