Górny Śląsk i jego dziedzictwo kulturowe
- wnioski badawcze z zakresu polityki pamięci,
impulsy edukacyjne i innowacje dydaktyczne

Wytyczenie granicy w uprzemysłowionej części regionu było wyjątkowo trudnym przedsięwzięciem. W wielu miejscach polsko-niemiecka granica na Górnym Śląsku miała kuriozalny przebieg.

 

Koszwice i Kośmidry

W czerwcu 1922 r. cała wieś Kośmidry (pow. lublinicki) znalazła się w granicach Polski. W maju 1923 r. dokonano korekty granicy, w wyniku której zachodnia część wsi powróciła do Niemiec i otrzymała nazwę Koschwitz (Koszwice). Od tej pory granica przebiegała częściowo wzdłuż jednej z ulic, przy czym domy stojące na zachód od niej znajdowały się na terytorium niemieckim, zaś te po wschodniej jej stronie pozostały w Polsce.

 

Laryszów

Szkoła przynależna do miejscowości Laryszów zbudowana została gminy Rybna, w związku z czym razem z Rybną w czerwcu 1922 r. znalazła się w granicach Polski. Po krótkim okresie przynależności do Rzeczypospolitej teren, na którym znajdowała się szkoła, powrócił do Niemiec. Przez cztery tygodnie dzieci z niemieckiego Laryszowa uczęszczały do szkoły położonej na polskim terytorium.

 

Rudzka Kuźnica

W 1922 miejscowość Rudzka Kuźnica (dziś dzielnica miasta Ruda Śląska) znalazła się w granicach Polski, lecz z trzech stron otaczało ją terytorium Niemiec. W latach 1922 – 1929 w ramach tzw. uprzywilejowanego tranzytu przez polską Rudzką Kuźnicę przejeżdżały niemieckie tramwaje kursujące między niemieckim Zabrzem a niemieckim Bytomiem. Tramwaje przejeżdżały bez zatrzymywanie, na odcinku tranzytowym liczącym ok. 1,5 km nie wolno było do nich wsiadać, ani z nich wysiadać. W 1929 r. strona niemiecka zbudowała na swoim terytorium drogowe i tramwajowe obejście Rudzkiej Kuźnicy uniezależniając się tym samym od tranzytu przez Polskę.

 

Bytom

Liczący we wczesnych latach 20. niecałe 60 tys. mieszkańców Bytom - jedno z największych miast regionu - stał się po wytyczeniu nowej granicy swego rodzaju europejską atrakcją turystyczną. Po 1922 r. to stare górnośląskie miasto tworzyło niemiecki „półwysep” otoczony z trzech stron polskim terytorium. Wychodząc z bytomskiego rynku po ok. 15-minutowym spacerze można było dotrzeć do najbliższego przejścia granicznego.

W latach 1922 – 1937 przez bytomską dzielnicę Rozbark w ramach tzw. uprzywilejowanego tranzytu kursowały polskie tramwaje łączące Katowice z Piekarami. Przez Bytom przejeżdżało także niemało polskich pociągów tranzytowych kursujących z Katowic do Tarnowskich Gór i Lublińca.

 

Górki i Sumina

 

Dworzec kolejowy w przyznanej Polsce miejscowości Sumina (pow. rybnicki) położony był w bezpośredniej bliskości nowej granicy. Aby umożliwić polskim pociągom manewrowanie w pobliżu stacji, tory kolejowe przebiegające przez sąsiednią niemiecką wieś Górki (pow. raciborski) włączono do Polski tworząc tym samym na długości około kilometra klin wbijający się w niemieckie terytorium.

 

Kopalnia Delbrück

 

Dopiero w 1923 r., rok po wytyczeniu polsko-niemieckiej granicy na Górnym Śląsku, rozstrzygnął się los kopalni Delbrück, położonej pomiędzy pozostawionym w Niemczech Zabrzem a przyznanymi Polsce Makoszowami. Ostatecznie zakład pozostał w Niemczech, lecz nowa granica przebiegała częściowo wzdłuż jego ogrodzenia a brama kopalni aż do 1939 r. funkcjonowała jako przejście graniczne.

JSN Nuru template designed by JoomlaShine.com